[ تفسير آيهء 8 - 9 ] وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا بِاللّهِ وَبِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَمَا هُمْ بِمُؤْمِنِينَ . [ 8 ] واز مردم ، كساني هستند كه مىگويند : ما به خدا وروز واپسين گرويديم ، در حالي كه آن‌ها گرونده نيستند ؛ وتنها ذكر ايمان به مبدأ ومعاد ، براي اين است كه : اقرار به آن دو ، در پذيرش اسلام وانصراف به ايمان ، كافى است . ومراد از يومِ آخر در تعبيرات قرآن مجيد ، أصل بعثت پس از مرگ است ؛ ولى غالباً آخرت ، استعمال مىشود در فاصلهء بين نفخهء اوّلِ صور تا استقرار بهشتيان ودوزخيان در مقرّ خودشان . واين معنا است كه حدّ آن در قرآن مجيد ، پنجاه هزار سال ، ذكر شده [ است ] : في يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ خَمْسينَ ألْفَ سَنَةٍ . « 1 » وگاهى آخرت از مرگ وآغاز عالم برزخ تا پس از قيامت واتّصال به ابديّت ، استعمال مىشود . وبنابراين ، ابتداى آخرت ، نسبى است ؛ وآخرت هر شخصي ، از ابتداى مرگش ، شروع مىشود . تنبيه منافقان ، عمدتاً از ابتداى هجرت در مدينهء منوّره پيدا شدند . وبيشترشان از أهل كتاب بود وپيوسته در مخالفت با پيامبر اسلام صلى الله عليه وآله ومسلمين ومبارزه وتوطئه براي براندازى نظام اسلامى ، فعاليّت داشتند . واز حمايت مشركين وأهل كتاب ، برخوردار بودند . ومقدار زيادى از آيات قرآني ، در تهديد وانذار وكشف توطئه‌هاى مختلف آن‌ها نازل شده [ است ] . ودر واقع يكى از مهم‌ترين گرفتارىهاى پيامبر صلى الله عليه وآله ومسلمين ، مقابله با توطئه وفسادِ برانگيزى آنان بوده ، چنانچه يكى از مشكلات زندگى هم ، كيفيّت رفتار ومعاشرت نزديك با آن‌ها با علم به حالشان بوده [ است ] . يُخادِعُونَ اللّهَ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَمَا يَخْدَعُونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُونَ . [ 9 ] آن‌ها مىخواهند خداوند وكساني را كه ايمان آورده ، فريب دهند ؛ ولى جز

--> ( 1 ) . سورهء معارج ، آيهء 4 .